Strefy elektryczne w łazience: IP, gniazdka i wymiary
Strefy elektryczne w łazience to trzy obszary wokół wanny lub prysznica: strefa 0 we wnętrzu wanny lub brodzika (minimum IPX7, napięcie do 12 V AC), strefa 1 nad nimi do 2,25 m od podłogi i strefa 2, czyli pas 60 cm wokół strefy 1. Zwykłe gniazdka 230 V wolno montować dopiero za strefą 2, w obudowie co najmniej IP44, a obwody łazienki chroni wyłącznik różnicowoprądowy 30 mA. Podział trzeba sprawdzić przy każdym remoncie, w którym zmienia się miejsce wanny, brodzika, pralki albo lamp.
- Jak wyznaczyć strefy elektryczne w łazience?
- Gdzie można montować gniazdka w łazience?
- Jaki stopień IP w której strefie?
- Jakie normy regulują strefy elektryczne w łazience?
- Jakie zabezpieczenia są obowiązkowe?
Jak wyznaczyć strefy elektryczne w łazience?
Granice stref liczy się od krawędzi wanny lub brodzika, a w pionie do 225 cm nad poziomem podłogi. Wymiary, stopnie ochrony i dozwolone urządzenia według PN-HD 60364-7-701 zestawia opracowanie RCC o strefach ochronnych:
| Strefa | Zasięg | Minimalny stopień ochrony | Dozwolone | Niedozwolone |
|---|---|---|---|---|
| 0 | wnętrze wanny lub brodzika | IPX7 | fabrycznie przystosowane urządzenia SELV do 12 V AC lub 30 V DC, np. oświetlenie i pompy wanien SPA | urządzenia 230 V, gniazda, łączniki |
| 1 | nad wanną lub brodzikiem, do 225 cm od podłogi | IPX4, przy strumieniu wody IPX5 | podgrzewacz wody, oświetlenie, wentylator, grzejnik elektryczny | gniazda i łączniki 230 V (wyjątek: SELV/PELV do 25 V AC lub 60 V DC) |
| 2 | pas 60 cm wokół strefy 1, do 225 cm | IPX4 | oświetlenie, wentylator, grzejnik | standardowe gniazda 230 V |
| poza strefami (dawna strefa 3) | reszta łazienki | gniazda IP44 | gniazda z klapką, łączniki, pralka | brak ograniczeń strefowych |
Prysznic bez brodzika (walk-in)
Gdy kabina nie ma stałej ścianki, strefa 1 sięga 120 cm w poziomie od punktu natrysku, a strefa 0 obejmuje ten sam promień do 10 cm nad podłogą. Przykład: gniazdo zaplanowane 100 cm od punktu natrysku leży w strefie 1. Do samej granicy tej strefy brakuje mu 20 cm (120 - 100), a gniazdo 230 V musi stać także poza strefą 2.
Gdzie można montować gniazdka w łazience?
Gniazdo 230 V montuje się poza strefą 2, czyli co najmniej 60 cm od krawędzi wanny lub prysznica, w obudowie minimum IP44 z klapką. W strefie 1 i 2 zwykłe gniazdo jest niedopuszczalne, nawet w wersji bryzgoszczelnej.
Opis oparty na PN-IEC 60364-7-701:1999 dopuszczał gniazda wtyczkowe w strefie 3 albo co najmniej 0,60 m od otworu drzwiowego prefabrykowanej kabiny. Każde takie gniazdo chroni RCD o prądzie różnicowym do 30 mA, transformator separacyjny lub zasilanie SELV, co opisują zasady rozmieszczenia instalacji w łazience. W strefie 2 wolno zamontować jedynie specjalne gniazdo do golarki z transformatorem separacyjnym, w Polsce rzadko spotykane.
Włączniki światła często trafiają na ścianę za drzwiami łazienki albo zastępuje się je modelem na sznurek. Szczegóły opisuje tekst o przepisach dotyczących gniazdek w łazience.
Jaki stopień IP w której strefie?
Strefa 0 wymaga IPX7, strefy 1 i 2 co najmniej IPX4, a miejsca w strefie 1 narażone na strumień wody IPX5. W kodzie IP pierwsza cyfra (0-6) dotyczy ciał stałych i dostępu do części pod napięciem, druga (0-8) wody, co wyjaśnia poradnik o stopniach ochrony obudów. IP44 to więc ochrona przed ciałami od 1 mm i przed rozbryzgami.
Oprawy oświetleniowe w strefie 2 i dalej powinny mieć II klasę ochronności, a transformatory do taśm LED 12 V stoją poza strefami 0-2. Rozmieszczenie lamp opisuje poradnik o halogenach w łazience. Grzejnik elektryczny w strefie 1 lub 2 musi być podłączony na stałe; kroki zawiera instrukcja montażu grzejnika łazienkowego elektrycznego.
Jakie normy regulują strefy elektryczne w łazience?
Strefy określa część 7-701 normy 60364. Nowsze opisy (PN-HD 60364-7-701) mają trzy strefy, starsze (PN-IEC 60364-7-701:1999) cztery, z dodatkową strefą 3 sięgającą 2,40 m od granicy strefy 2.
Oba opisy różnią się wymaganiami. Wersja z 1999 r. żąda w strefie 1 IPX5 i dopuszcza tam tylko podgrzewacze wody, w strefie 3 wymaga IPX1 (w łazienkach publicznych IPX5). PN-HD dopuszcza w strefie 1 IPX4 oraz oświetlenie, wentylatory i grzejniki.
Reguła doboru: do strefy 1 wybierz osprzęt IPX5, bo spełnia oba opisy; w strefie 2 łazienki domowej wystarczy IPX4. Jeśli projekt powołuje konkretne wydanie normy, rozstrzyga to wydanie i elektryk z uprawnieniami.
Jakie są strefy mokre w łazience?
Strefy ochronne nazywa się też strefami wilgoci, bo oznaczenie zależy od ilości wody w danej części łazienki. Najwięcej wilgoci jest w strefach 0, 1 i 2, w dawnej strefie 3 mniej, dlatego omówienie stref wilgoci stawia tam łagodniejsze wymagania.
Jakie zabezpieczenia są obowiązkowe?
Każdy obwód gniazdowy i oświetleniowy w łazience potrzebuje wyłącznika różnicowoprądowego 30 mA, a metalowe części połączeń wyrównawczych; obie zasady podaje zestawienie wymagań dla instalacji łazienkowej. Bez nich uszkodzone urządzenie lub metalowa rura może znaleźć się pod napięciem i spowodować porażenie prądem.
Przed zakryciem ścian płytkami sprawdź:
- połączenie z przewodem ochronnym PE wanny, brodzika, rur, baterii i grzejników wodnych, także przy rurach z tworzywa;
- położenie puszek, rozgałęźników i łączników poza strefami 0, 1 i 2;
- przewody: wielożyłowe w powłoce izolacyjnej albo jednożyłowe w rurach izolacyjnych, nie za płytko pod płytkami;
- metalową siatkę lub blachę nad grzejnikiem podłogowym, objętą połączeniami wyrównawczymi;
- zasilacz SELV dla urządzeń strefy 0 ustawiony poza tą strefą.
Przeróbki instalacji po przestawieniu wanny, brodzika czy pralki wykonuje osoba z uprawnieniami elektrycznymi.
