Jak nazywa się pałac w Łazienkach? Odpowiedź cię zaskoczy

Szukasz odpowiedzi na pytanie, jak nazywa się pałac w Łazienkach? To Pałac Na Wyspie, zwany też Pałacem na Wodzie klasycystyczna rezydencja w sercu Łazienek Królewskich przy ul. Agrykola 1 w Warszawie (52°12′53″N 21°02′08″E), wpisana do rejestru zabytków pod numerem 2/2 z 1 lipca 1965 roku. Stoi na sztucznej wyspie pośrodku stawu, otoczony wodą, do której prowadzą dwa mosty z kolumnadami. Za jego powstanie odpowiadają trzej wybitni architekci: Tylman van Gameren, Dominik Merlini i Jan Chrystian Kamsetzer, a wnętrza zdobią malowidła Marcello Bacciarellego oraz rzeźby André Le Bruna. Każdy, kto tu trafia, czuje, że to miejsce ma ciężar historii znacznie większy niż zwykły zabytek.

• Historia Pałacu Na Wyspie od Łaźni Lubomirskiego po odbudowę
• Wnętrza Pałacu Na Wyspie, które musisz zobaczyć
• Informacje dla zwiedzających: bilety, godziny, najlepszy czas na wizytę
• Ciekawostki i sekrety Pałacu Na Wyspie, o których nie wiesz

Historia Pałacu Na Wyspie od Łaźni Lubomirskiego po odbudowę

Wszystko zaczęło się w 1683 roku, gdy marszałek wielki koronny Stanisław Herakliusz Lubomirski postawił na stawie drewnianą łaźnię. Zaprojektował ją Tylman van Gameren, Holender osiadły w Rzeczypospolitej, w stylu barokowym. Budowla stanęła na sztucznej wyspie usypanej z ziemi, a wokół niej rozciągał się ogród ozdobny, który z czasem miał stać się jednym z najpiękniejszych parków w Europie.

W 1767 roku na zlecenie króla Stanisława Augusta Poniatowskiego powstał tu regularny ogród francuski, geometryczny i symetryczny, z alejami wytyczonymi według osi widokowych. Pięć lat później ruszyła przebudowa, która nadała budowli obecny kształt klasycystyczny. Dominik Merlini, nadworny architekt króla, zaprojektował korpus główny z jońskimi portykami, a Jan Chrystian Kamsetzer dokończył dekorację i dodał mosty z kolumnami, które stały się wizytówką założenia.

W 1775 roku Pałac Na Wyspie stał się letnią rezydencją monarchy, a od 1784 roku odbywały się tu słynne obiady czwartkowe nieformalne spotkania króla z uczonymi, artystami i politykami, podczas których rodziły się pomysły na reformy państwa. Przy stole zasiadali m.in. Hugo Kołłątaj, Ignacy Potocki, Adam Czartoryski i Stanisław Staszic. Obiady czwartkowe urosły do rangi symbolu oświeceniowej kultury w Polsce i pozostały żywe w pamięci zbiorowej aż do dziś.

Po upadku powstania listopadowego, w 1817 roku, car Aleksander I wykupił cały zespół pałacowo-ogrodowy za 1 milion 80 tysięcy złotych polskich. Pałac stracił swoją świecką funkcję i w 1846 roku przebudowano go na cerkiew prawosławną pod wezwaniem św. Aleksandra Newskiego według projektu Andrzeja Gołońskiego. Wnętrza przykryto ikonostasem, a malowidła ścienne zamalowano tynkiem.

We wrześniu 1939 roku ewakuowano cenne dzieła do Muzeum Narodowego, ale nie zdążono zabezpieczyć wszystkiego. W październiku 1944 roku wycofujący się Niemcy podpalili budynek, a następnie podłożyli ładunki wybuchowe. W ścianach wywiercono ponad tysiąc otworów na dynamit, lecz materiał okazał się wadliwy i pałac ocalał jako wypalona ruina, choć dach i stropy runęły.

Odbudowa trwała dwadzieścia lat. Pierwszy etap prac pod kierunkiem Jana Dąbrowskiego zakończono w 1960 roku, a przywrócenie piętra domknęło dzieło w 1965. W 1995 roku Łazienki uzyskały status samodzielnej instytucji muzealnej. Między 2012 a 2015 rokiem przeprowadzono kapitalny remont, podczas którego wzmocniono fundamenty 150 dębowymi palami, a spod kolejnych warstw tynku wydobyto nieznane malowideł Plerscha, które teraz znów można podziwiać w oryginalnym miejscu.

Oś czasu najważniejszych wydarzeń

Wnętrza Pałacu Na Wyspie, które musisz zobaczyć

Sala Balowa, nazywana też Wielką, zajmuje całą szerokość środkowego korpusu i mierzy około 180 metrów kwadratowych. Sufit zdobi plafon Bacciarellego przedstawiający Apolla oraz alegorie pór roku, a ściany pokrywają malowidła olejne na płótnie. Sala pełniła niegdyś funkcję reprezentacyjną, dziś mieści koncerty i wieczory autorskie, bo akustyka tego wnętrza sprawia, że muzyka kameralna brzmi tu wyjątkowo intymnie.

Sala Salomona to jedyne pomieszczenie, w którym ocalał oryginalny strop z XVIII wieku, ponieważ po 1846 roku służyła jako zakrystia cerkiewna. Nazwa wzięła się od fresków nawiązujących do historii króla Salomona, pomyślanych jako pochwała mądrości władcy. Wrażenie robi zwłaszcza gra światła wpadającego przez wysokie okna i odbijającego się od złoceń na stropie.

Sala Jadalna, Kaplica i Galeria Obrazów tworzą ciąg pomieszczeń na parterze, przez który przemieszczał się król podczas codziennych ceremonii. W Gabinecie Portretowym wisiały wizerunki europejskich monarchów, ułożone tak, by Poniatowski mógł odczytywać z nich przesłanie polityczne. Pokój Bachusa, najmniejszy, pełnił funkcję pokoju koniacznego, a Pokój Kąpielowy, usytuowany tuż przy łączniku z dawną łaźnią, przypomina o pierwotnym przeznaczeniu budowli.

Co znajdziesz w poszczególnych wnętrzach

Rotunda i Przedsionek to pomieszczenia przejściowe, w których warto zwolnić kroku. Znajdują się tu detale sztukatorskie wykonane przez Le Bruna oraz rzeźby, które przetrwały wojenną pożogę ukryte w piwnicach. Detal, na który niewielu zwraca uwagę, a który mówi wiele o kunszcie epoki.

Informacje dla zwiedzających: bilety, godziny, najlepszy czas na wizytę

Pałac Na Wyspie jest czynny przez cały tydzień z wyjątkiem wybranych świąt państwowych. W sezonie letnim (kwiecień-wrzesień) godziny zwiedzania wydłużone są do późnych godzin popołudniowych, co wynika z chęci wykorzystania naturalnego światła wpadającego przez okna klasycystycznych sal. W sezonie zimowym (październik-marzec) wnętrza otwierane są nieco później, ale za to rzadziej tłoczne.

Bilet wstępu do samego pałacu kosztuje około 30 złotych, a bilet łączony z innymi obiektami Łazienek (Pałac Myślewicki, Podchorążówka, Biały Dom) mieści się w przedziale 40-60 złotych. Dzieci do lat 7 wchodzą bezpłatnie, młodzież szkolna i studenci płacą ulgowe, a posiadacze Karty Polaka mają wstęp wolny. Ceny mogą się różnić w zależności od sezonu i aktualnej oferty instytucji.

Najlepszym momentem na wizytę są wczesne godziny poranne, zaraz po otwarciu. Tłumy jeszcze nie przybyły, światło jest miękkie, a w salach panuje cisza, która pozwala naprawdę poczuć atmosferę XVIII-wiecznej rezydencji. Dodatkową zaletą porannej pory jest fakt, że słońce pada wtedy pod kątem, który wydobywa głębię malowideł Bacciarellego.

Osoby z niepełnosprawnością ruchową mogą liczyć na podjazdy przy wejściu głównym oraz windę łączącą parter z piętrem. Wózki inwalidzkie dostępne są nieodpłatnie w punkcie informacji przy bramie. Wszystkie sale wyposażone są w ławki lub taborety, co ma znaczenie zwłaszcza w dłuższej trasie zwiedzania, obejmującej trzy piętra ekspozycji.

Fotografowanie wnętrz do celów prywatnych jest dozwolone bez użycia lampy błyskowej. Lampa błyskowa mogłaby uszkodzić delikatne pigmenty fresków, dlatego jej stosowanie wzbronione jest regulaminem wewnętrznym muzeum. Profesjonalne sesje wymagają wcześniejszego uzgodnienia z działem promocji instytucji. Statyw dozwolony jest jedynie poza godzinami szczytu, czyli przed 10 rano lub po 16 w sezonie.

Wstęp do parku Łazienek Królewskich pozostaje bezpłatny przez cały rok, co czyni to miejsce jedną z niewielu zielonych enklaw Warszawy dostępnych bez biletu. Sam pałac można podziwiać z zewnątrz o każdej porze dnia, a nocne iluminacje rozświetlające fasadę i mosty stanowią dodatkową atrakcję dla spacerujących po zmroku.

Ciekawostki i sekrety Pałacu Na Wyspie, o których nie wiesz

Zegar słoneczny na fasadzie południowej, wykonany w 1786 roku, wciąż wskazuje czas z dokładnością do kilku minut. Mechanizm opiera się na gnomonie w kształcie strzały oraz podziałce rzymskiej naniesionej na tynk, a poprawki na długość geograficzną Warszawy naniósł osobiście astronom królewski.

Franciszek Ryx, zaufany kucharz Poniatowskiego, odpowiadał za menu obiadów czwartkowych. Według zachowanych rachunków podawano wówczas od 12 do 18 dań, wśród których królowały zupy (krem z migdałów, żółwiowa), pasztety z dziczyzny oraz sorbety. Obiady trwały zwykle cztery godziny, a rozmowy przy stole były kontynuowane podczas przechadzek po tarasie widokowym.

Legenda głosi, że ponad tysiąc otworów wywierconych w 1944 roku przez niemieckich saperów nie doprowadziło do wysadzenia budynku, ponieważ ładunki dynamitu zamokły podczas jesiennych deszczy. Historycy podchodzą do tej wersji z rezerwą, bo wilgotna dynamit faktycznie traci właściwości wybuchowe, ale oficjalne raporty wojskowe nigdy nie wyjaśniły sprawy do końca.

Projekt pałacu inspirowany był willami antycznymi, o czym świadczą jońskie kolumny portyków, symetria elewacji oraz plan prostokąta z centralnym salonem. Wyspa miała symbolizować odcięcie monarchy od zgiełku codzienności, ale zarazem dostępność dla wybranych gości, którzy mogli dostać się tu jedynie mostem. To rozwiązanie przestrzenne stało się wzorem dla wielu późniejszych rezydencji w Europie Środkowej.

Mimo odbudowy zrealizowanej z pietyzmem, około 15 procent pierwotnej substancji XVIII-wiecznej bezpowrotnie zginęło w pożarze 1944 roku. Dotyczy to zwłaszcza drewnianych stropów oraz części sztukaterii, które odtwarzane są na podstawie analogii z obiektami pokrewnymi, a nie oryginalnych rysunków architektonicznych.

Osoby odwiedzające Łazienki często pomijają relację Pałacu Na Wyspie z innymi obiektami w zespole, a szkoda, bo właśnie te powiązania tworzą pełny obraz. Biały Dom służył jako zaplecze kuchenne i mieszkalne, Pałac Myślewicki pełnił funkcję pawilonu gościnnego, a Amfiteatr na północnym brzegu stawu, zaprojektowany przez Kamsetzera, gościł spektakle operowe z udziałem króla.

Ogród francuski otaczający pałac zachował geometryczny układ alei z 1767 roku, choć po 1945 roku nasadzono wiele drzew, by ukryć ślady wojennych zniszczeń. Aleja lipowa prowadząca od Belwederu do Pałacu Na Wyspie mierzy 850 metrów i stanowi jedną z najdłuższych osi widokowych w parkach europejskich tego typu.

Zaplanuj wizytę w Łazienkach tak, by zostawić sobie przynajmniej dwie godziny wyłącznie na pałac. Same wnętrza wymagają spokojnego tempa, bo detali jest tak wiele, że pośpiech odbiera radość odkrywania. Warto też sprawdzić kalendarz wydarzeń muzeum, bo Pałac Na Wyspie bywa tłem koncertów muzyki dawnej, wieczorów poetyckich oraz wystaw czasowych, które ożywiają przestrzeń dodatkowym kontekstem.